روانپزشکی سالمندان و کلینیک حافظه در تهران

افزایش سن می‌تواند با تغییراتی در حافظه، خلق، خواب، رفتار، توانایی انجام کارهای روزمره و وضعیت جسمی همراه باشد. بااین‌حال، هر فراموشی یا تغییر رفتاری را نباید بخشی طبیعی از سالمندی دانست. گاهی افسردگی، اضطراب، بی‌خوابی، عوارض دارویی، عفونت‌ها، اختلالات تیروئید، مشکلات قلبی و عروقی، دیابت، کمبودهای تغذیه‌ای یا سایر بیماری‌های جسمی می‌توانند به شکل فراموشی، گیجی، تحریک‌پذیری یا افت عملکرد ظاهر شوند.
در بخش روانپزشکی سالمندان و کلینیک حافظه «نیک»، سالمند به‌صورت چندبعدی و تیمی ارزیابی می‌شود. هدف ما فقط کاهش یک علامت نیست؛ بلکه تلاش می‌کنیم وضعیت روانپزشکی، شناختی، جسمی، دارویی و عملکرد روزمره سالمند را در کنار یکدیگر بررسی کنیم و برنامه درمانی متناسب با شرایط واقعی او ارائه دهیم.

چه زمانی مراجعه به روانپزشک سالمندان ضروری است؟
مراجعه برای ارزیابی تخصصی سالمندی در موارد زیر توصیه می‌شود:
  • فراموشی‌های مکرر یا تکرار سؤال‌ها و صحبت‌ها
  • گم‌کردن وسایل یا فراموش‌کردن قرارها و زمان مصرف دارو کاهش توجه، تمرکز یا توانایی تصمیم‌گیری
  • سردرگمی در زمان، مکان یا مسیرهای آشنا افت توانایی در انجام امور مالی، خرید، آشپزی یا مراقبت شخصی
  • افسردگی، ناامیدی، کاهش انگیزه یا کناره‌گیری اجتماعی اضطراب شدید، نگرانی مداوم یا ترس بی‌دلیل
  • بی‌خوابی، خواب‌آلودگی روزانه یا به‌هم‌خوردن چرخه خواب تحریک‌پذیری، پرخاشگری، بدبینی یا تغییر شخصیت
  • توهم، هذیان یا باورهای غیرواقعی گیجی ناگهانی یا نوسان سطح هوشیاری
  • کاهش اشتها، افت وزن یا بی‌توجهی به بهداشت و مراقبت شخصی مشکل در مصرف منظم داروها
  • نگرانی خانواده درباره دمانس یا بیماری آلزایمر نیاز خانواده به راهنمایی برای مراقبت بهتر از سالمند
  • گیجی ناگهانی، کاهش سطح هوشیاری، تشنج، ضعف ناگهانی اندام‌ها یا تغییر حاد رفتار می‌تواند یک وضعیت اورژانسی باشد و نیازمند مراجعه فوری به اورژانس است.

چرا ارزیابی سالمند باید به‌صورت تیمی انجام شود؟
علائم روانی، رفتاری و شناختی در سالمندان ممکن است هم‌زمان تحت تأثیر چند عامل قرار داشته باشند. برای مثال، بی‌خوابی و بی‌قراری ممکن است با درد، عفونت، عوارض دارویی، افسردگی یا تغییرات شناختی مرتبط باشد. همچنین، افت حافظه همیشه به معنای دمانس نیست و می‌تواند در اثر افسردگی، اضطراب، کمبود ویتامین‌ها، اختلال تیروئید، مشکلات خواب یا مصرف بعضی داروها ایجاد یا تشدید شود.
به همین دلیل، ارزیابی سالمندان در کلینیک نیک با همکاری اعضای تیم تخصصی انجام می‌شود:

۱-روانپزشک سالمندان
روانپزشک سالمندان وضعیت خلق، اضطراب، خواب، تغییرات رفتاری، توهم، هذیان، دلیریوم، افسردگی، اختلالات شناختی و سایر مشکلات روانپزشکی را بررسی می‌کند. در صورت نیاز به دارودرمانی، انتخاب و تنظیم دارو با توجه به سن، بیماری‌های جسمی، داروهای مصرفی و احتمال تداخلات دارویی انجام می‌شود.

۲-متخصص طب سالمندی
متخصص طب سالمندی وضعیت عمومی جسمی، بیماری‌های زمینه‌ای، فشار خون، دیابت، عملکرد کلیه و کبد، مشکلات تیروئید، تغذیه، درد، تحرک، احتمال سقوط، اختلال بلع، عفونت‌ها و سایر عوامل جسمی مؤثر بر حافظه و رفتار را ارزیابی می‌کند.

۳-روان‌شناس و روان‌درمانگر سالمندان
روان‌شناس حوزه سالمندی می‌تواند در زمینه افسردگی، اضطراب، سوگ، تنهایی، کاهش انگیزه، مشکلات سازگاری، فشارهای ناشی از بیماری‌های مزمن و تعارضات خانوادگی به سالمند و خانواده کمک کند.

۴-ارزیاب شناختی و حافظه
ارزیابی شناختی با استفاده از مصاحبه تخصصی و آزمون‌های معتبر انجام می‌شود تا وضعیت حافظه، توجه، تمرکز، جهت‌یابی، زبان، عملکرد اجرایی و توانایی انجام فعالیت‌های روزمره بررسی شود.

خدمات کلینیک جامع سالمندان و حافظه نیک

۱-ارزیابی تخصصی حافظه و اختلالات شناختی
در کلینیک حافظه، شکایت‌هایی مانند فراموشی، کاهش تمرکز، کندی ذهنی، اختلال تصمیم‌گیری یا افت عملکرد روزمره بررسی می‌شوند. هدف ارزیابی، تشخیص دقیق‌تر علت مشکل و تمایز میان تغییرات طبیعی وابسته به سن، اختلال شناختی خفیف، دمانس، بیماری آلزایمر و مشکلات شناختی ناشی از اختلالات روانپزشکی یا جسمی است.

۲-تشخیص و درمان افسردگی سالمندان
افسردگی در سالمندان ممکن است با غمگینی آشکار همراه نباشد و به شکل خستگی، کاهش اشتها، بی‌خوابی، دردهای جسمی، بی‌انگیزگی، کناره‌گیری یا شکایت از حافظه ظاهر شود. ارزیابی تخصصی کمک می‌کند افسردگی از دمانس یا سایر بیماری‌های جسمی افتراق داده شود.

۳-ارزیابی و درمان اضطراب سالمندان
نگرانی درباره سلامتی، ترس از تنهایی، اضطراب مرتبط با بیماری، حملات اضطرابی و نگرانی مداوم می‌توانند کیفیت زندگی سالمند را کاهش دهند. درمان بر اساس وضعیت جسمی، شناختی و روانی هر سالمند طراحی می‌شود.

۴-درمان بی‌خوابی و اختلالات خواب
الگوی خواب در سالمندی ممکن است تحت تأثیر داروها، درد، اضطراب، افسردگی، مشکلات تنفسی، تکرر ادرار یا اختلالات شناختی قرار گیرد. پیش از تجویز دارو، علت‌های احتمالی بی‌خوابی بررسی می‌شوند تا درمان ایمن‌تری انتخاب شود.

۵-ارزیابی دمانس و بیماری آلزایمر
در صورت وجود علائمی مانند فراموشی پیشرونده، تکرار مکرر سؤال‌ها، گم‌شدن در مسیرهای آشنا، اختلال در امور مالی یا تغییر شخصیت، بررسی تخصصی برای اختلالات شناختی و انواع دمانس انجام می‌شود.
تشخیص دمانس فقط بر اساس یک تست انجام نمی‌شود و نیازمند بررسی شرح‌حال، عملکرد روزمره، نتایج آزمون‌های شناختی، وضعیت جسمی و روانپزشکی و در صورت نیاز آزمایش‌ها یا تصویربرداری است.

۶-ارزیابی دلیریوم و گیجی ناگهانی
دلیریوم معمولاً با شروع ناگهانی گیجی، نوسان هوشیاری، بی‌قراری، خواب‌آلودگی یا توهم همراه است و ممکن است در اثر عفونت، کم‌آبی، اختلالات متابولیک، درد، بستری یا مصرف دارو ایجاد شود. این وضعیت نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.

۷-بررسی داروها و پلی‌فارماسی
بسیاری از سالمندان به‌طور هم‌زمان چند دارو مصرف می‌کنند. برخی داروها ممکن است باعث خواب‌آلودگی، افت فشار، گیجی، اختلال حافظه، یبوست، احتباس ادرار یا افزایش خطر سقوط شوند.
در ارزیابی دارویی، تعداد داروها، دوز مصرفی، عوارض احتمالی و تداخل میان داروهای روانپزشکی و داروهای قلبی، فشار خون، دیابت، تیروئید، کلیه یا کبد بررسی می‌شود.

۸-ارزیابی خطر سقوط و استقلال عملکردی
توانایی راه‌رفتن، تعادل، استفاده از وسایل کمکی، انجام کارهای شخصی و فعالیت‌های پیچیده روزمره بررسی می‌شود. هدف این است که تا حد امکان استقلال سالمند حفظ شود و خطر سقوط، آسیب و وابستگی کاهش یابد.

۹-روان‌درمانی و حمایت روانی
روان‌درمانی سالمندان می‌تواند در زمینه‌های زیر مؤثر باشد:
  • افسردگی و اضطراب
  • سوگ و فقدان تنهایی و انزوای اجتماعی
  • سازگاری با بازنشستگی بیماری‌های مزمن و درد
  • کاهش استقلال نگرانی درباره مرگ یا بیماری
  • تعارضات خانوادگی
  • کاهش انگیزه و کیفیت زندگی

۱۰-آموزش و حمایت از خانواده و مراقبین
مراقبت از سالمند، به‌ویژه در دمانس یا بیماری‌های مزمن، می‌تواند برای خانواده دشوار و فرساینده باشد. خانواده‌ها می‌توانند درباره نحوه ارتباط با سالمند، مدیریت تغییرات رفتاری، تنظیم محیط منزل، مصرف داروها، علائم هشداردهنده و پیشگیری از فرسودگی مراقبتی راهنمایی دریافت کنند.


آزمون‌های حافظه و شناخت در کلینیک سلامت روان نیک
نوع آزمون بر اساس سن، سطح تحصیلات، وضعیت جسمی، شکایت اصلی و هدف ارزیابی انتخاب می‌شود. ممکن است همه آزمون‌ها برای همه مراجعان ضروری نباشند.
برخی از ارزیابی‌های قابل انجام عبارت‌اند از:

۱-آزمون MoCA
آزمون ارزیابی شناختی مونترال یا MoCA برای بررسی اولیه حافظه، توجه، تمرکز، زبان، جهت‌یابی و عملکردهای اجرایی استفاده می‌شود. این آزمون به‌تنهایی برای تشخیص قطعی دمانس کافی نیست و باید در کنار ارزیابی بالینی تفسیر شود.

۲-آزمون شناختی ادنبروک
آزمون شناختی ادنبروک یا ACE-III ارزیابی گسترده‌تری از توجه، حافظه، زبان، روانی کلامی و توانایی‌های دیداری ـ فضایی ارائه می‌دهد.

۳-آزمون‌های حافظه وکسلر
برخی خرده‌آزمون‌های حافظه وکسلر برای بررسی حافظه فوری، حافظه تأخیری، یادگیری و یادآوری مورد استفاده قرار می‌گیرند.

۴-ارزیابی فعالیت‌های روزمره ADL و IADL
مقیاس ADL توانایی انجام فعالیت‌های پایه مانند غذاخوردن، لباس‌پوشیدن، استحمام و جابه‌جایی را بررسی می‌کند. مقیاس IADL فعالیت‌های پیچیده‌تری مانند مدیریت پول، خرید، مصرف دارو، استفاده از تلفن و انجام امور منزل را ارزیابی می‌کند.

۵-آزمون‌های تکمیلی توجه و عملکرد اجرایی
در صورت نیاز، آزمون‌های تکمیلی برای ارزیابی توجه، سرعت پردازش، انعطاف‌پذیری شناختی، برنامه‌ریزی و عملکرد اجرایی انجام می‌شوند.
نتیجه آزمون‌ها در کنار مصاحبه بالینی، گزارش خانواده، وضعیت تحصیلی و فرهنگی سالمند و عملکرد روزمره تفسیر می‌شود.

۶-خدمات یکپارچه در یک روز
برای کاهش رفت‌وآمد و فشار جسمی بر سالمند، تلاش می‌شود ویزیت‌های اصلی و ارزیابی‌های موردنیاز تا حد امکان در یک روز هماهنگ شوند. بر اساس نیاز بیمار، این برنامه می‌تواند شامل ویزیت روانپزشک، متخصص طب سالمندی، ارزیابی شناخت و حافظه و گفت‌وگو با خانواده باشد.
پس از تکمیل ارزیابی، برنامه درمانی و پیگیری متناسب با شرایط سالمند تنظیم می‌شود.

۷-ویزیت سالمند در منزل
برای سالمندانی که به‌دلیل محدودیت حرکتی، ضعف جسمی، بیماری شدید یا دشواری رفت‌وآمد امکان مراجعه به کلینیک را ندارند، در صورت هماهنگی قبلی، امکان ویزیت در منزل توسط متخصص طب سالمندی وجود دارد.
در ویزیت منزل می‌توان وضعیت عمومی، داروها، فشار خون، شرایط محیطی، خطر سقوط، وضعیت تغذیه، عملکرد روزمره و نیازهای مراقبتی سالمند را بررسی
کرد. انجام برخی آزمون‌های تخصصی یا اقدامات تشخیصی ممکن است همچنان به مراجعه حضوری یا ارجاع به مرکز درمانی نیاز داشته باشد.

۸-ویزیت آنلاین روانپزشکی سالمندان و مشاوره خانواده
امکان ویزیت آنلاین برای برخی از مراجعان و خانواده‌ها وجود دارد. این خدمت به‌ویژه برای فرزندانی که خارج از ایران یا خارج از تهران زندگی می‌کنند و درباره وضعیت والدین سالمند خود نیاز به مشاوره دارند، مفید است.
در جلسات آنلاین می‌توان موارد زیر را بررسی کرد:
  • شرح‌حال و تغییرات اخیر سالمند
  • مشکلات رفتاری و روانی نحوه مصرف داروها
  • نیازهای مراقبتی راهنمایی خانواده
  • بررسی نتایج آزمایش‌ها یا گزارش‌های قبلی برنامه‌ریزی برای ارزیابی حضوری

بااین‌حال، در مواردی که معاینه جسمی، ارزیابی دقیق شناختی، بررسی علائم عصبی یا ارزیابی فوری لازم باشد، مراجعه حضوری توصیه می‌شود.

فرایند مراجعه به بخش سالمندان کلینیک سلامت روان نیک

۱. تماس با پذیرش و توضیح کوتاه درباره مشکل اصلی سالمند
۲. تعیین نوبت متناسب با نیاز بیمار
۳. ارزیابی اولیه و بررسی مدارک پزشکی و داروهای مصرفی
۴. ویزیت روانپزشکی سالمندان، طب سالمندی و ارزیابی شناختی بر اساس نیاز
۵. گفت‌وگو با خانواده یا مراقب
۶. تنظیم برنامه درمان، پیگیری و آموزش خانواده

در مراجعه اول چه مدارکی همراه داشته باشیم؟

بهتر است در اولین مراجعه موارد زیر همراه بیمار باشد:

  • فهرست کامل داروهای مصرفی و دوز آن‌ها نتایج آزمایش‌های اخیر
  • گزارش MRI، CT Scan یا سایر تصویربرداری‌ها سوابق بستری و بیماری‌های مهم
  • عینک و سمعک، در صورت استفاده گزارش تغییرات حافظه، رفتار یا عملکرد روزمره
  • حضور یکی از اعضای خانواده یا مراقب آگاه از وضعیت سالمند

 هدف درمان در کلینیک سلامت روان نیک
هدف ما فقط تشخیص یک بیماری یا تجویز دارو نیست. درمان جامع سالمندان می‌تواند شامل حفظ استقلال، بهبود کیفیت زندگی، کاهش علائم روانی، پیشگیری از سقوط، بهبود خواب و تغذیه، کاهش عوارض دارویی، حمایت از حافظه و آموزش خانواده باشد.
در کلینیک سلامت روان «نیک»، تلاش می‌کنیم سالمند و خانواده او در یک مسیر مشخص، علمی و قابل پیگیری قرار گیرند و تصمیم‌های درمانی با در نظر گرفتن هم‌زمان سلامت جسم، روان، حافظه و شرایط زندگی سالمند انجام شوند.